Wetenschapskaarten

Kaarten maken de relaties tussen wetenschappelijke artikelen in verschillende vakgebieden zichtbaar op basis van de citaties of het gebruik van dezelfde wetenschappelijke termen. Dit wordt gevoed door het beschikbaar komen van gemakkelijk te gebruiken visualisatiesoftware en grote hoeveelheden gegevens van wetenschappelijke publicaties. De grote leveranciers van wetenschappelijke informatie zoals Elsevier en Thomson Reuters spelen er met allerlei producten op in. Maar in toenemende mate komen ook handige softwarepakketjes en scripts op het internet, waardoor managers en onderzoekers zelf een snelle blik kunnen werpen op relevante vakgebieden.

Begin december plaatste Science-Metrix, een evaluatiebureau gebaseerd in Montreal, een tweetal nieuwe instrumenten op het web waarmee de structuur van wetenschappelijke disciplines gevisualiseerd kan worden. De interactieve ‘Scientific Journals Ontology Explorer’ maakt het mogelijk om de relaties tussen 175 wetenschappelijke disciplines in 18 talen in een alomvattende kaart van de wetenschap te zien. Bovendien publiceerde het bedrijf een classificatie van tijdschriften, waarmee de relaties tussen vijftienduizend tijdschriften zichtbaar worden. De kaart van de wetenschapsvelden is gebaseerd op een combinatie van tijd-schriftgegevens uit het Web of Science van Thomson Reuters en Scopus van Elsevier. Dit laatste product van Science-Metrix lijkt enigszins op het Elsevier product SciVal, eveneens een visualisatie van wetenschappelijke disciplines gebaseerd op de citeerrelaties tussen tijdschriften in het Scopus-bestand.

Een alternatieve werkwijze is in Nederland gevolgd door twee wetenschappelijke instituten: het Rathenau Instituut en het Centrum voor Wetenschaps- en Technologiestudies CWTS. De kaarten van Science-Metrix en Elsevier zijn al af en daardoor statisch. De Nederlanders hebben instrumenten op het web geplaatst waarmee onderzoekers hun eigen kaarten kunnen maken, op basis van zelf geselecteerde gegevens. Het Rathenau heeft zich daarbij toegelegd op scripts waarmee gebruikers gemakkelijk gegevens van het Web of Science kunnen downloaden en geschikt maken voor visualisatie in kaarten: een parser voor bibliografische gegevens, een splitter die zinnen opknipt in woorden, en een script dat tabellen omzet in een matrix die door de meeste visualisatiesoftware kan worden verwerkt (www.rathenau.nl). Gezamenlijk kunnen zowel citeerrelaties tussen artikelen als inhoudelijke relaties worden getoond.

In januari publiceerde het CWTS een nieuwe versie van zijn VOSviewer. Dit is een visualisatiepakket waarin het interactief gebruik van kaarten centraal staat. Daarmee wordt het ook gemakkelijker om dynamische ontwikkelingen te presenteren, zoals de opkomst van nieuwe vakgebieden. De VOSviewer is tot nog toe gebruikt om de relaties tussen vakgebieden in kaart te brengen maar is in principe geschikt voor visualisatie van alle netwerkgegevens.

Bron: Onderzoek Nederland 271, 14 februari 2011, pagina 3