Kenniscrisis

De positie in de kopgroep van Westerse landen, die Nederland traditioneel innam, zijn we kwijtgeraakt. We zijn van leider volger geworden en moeten oppassen dat we niet door het peloton gelost worden. Niet alleen in absolute zin staat de kwaliteit van het systeem onder druk, ook in relatieve zin; waar wij hebben vertraagd, hebben andere landen juist versneld. Dit zei Robbert Dijkgraaf, president van de KNAW, onlangs in zijn jaarrede. „Nederland is het enige land in de Europese Unie dat de afgelopen tien jaar geen groei van het onderzoeksbudget heeft gekend ten opzichte van de economische welstand. Ondertussen neemt het aantal studenten toe, groeit de internationale competitie en wordt het onderzoek complexer en duurder. De wetenschap worstelt dus al jaren met haar eigen kredietcrisis. Gegeven de consequent uitgedragen en gearticuleerde roep om extra investeringen, die even consequent genegeerd is, kunnen we niet anders dan vaststellen dat de urgentie niet genoeg wordt gevoeld. Niet in Den Haag, maar ook niet in de rest van het land.”

Volgens Dijkgraaf is de KNAW er nog onvoldoende in geslaagd de urgentie van de problemen in Nederland en de wereld te vertalen naar concrete steun voor onderwijs en onderzoek. De KNAW moet zich blijvend inzetten voor nationale coherentie door te blijven pleiten voor structuren waarin interuniversitair kan worden samengewerkt. Het is, volgens Dijkgraaf, bijzonder kwalijk dat de landelijke onderzoekscholen nu dreigen te verwezen. „We staan op het punt intellectueel kapitaal te vernietigen en bedrading door te knippen in plaats van aan te leggen.” Volgens Dijkgraaf moet de Akademie een stap verder durven gaan en het voortouw nemen in het beantwoorden van de vraag: wat zijn de grote wetenschappelijke uitdagingen waaraan de Nederlandse wetenschap een belangrijke bijdrage kan leveren? Dijkgraaf: „De KNAW kan met haar adviezen en verkenningen het maatschappelijk debat sturen en zo een belangrijke rol spelen in de arena van het nationale wetenschapsbeleid. Het uitbrengen van adviezen die hout snijden, die niet om de hete brij heen draaien, is al enige tijd het doel van de Akademie. Daartoe moeten we en wellicht zelfs minder adviezen uitbrengen, maar dan met meer gewicht.”

Juist in de domeinen die maatschappelijk en economisch in de belangstelling staan, inclusief de bij die belangstelling behorende extra financiële middelen, is er volgens Dijkgraaf de neiging het fundamenteel onderzoek te verwaarlozen. Deze vakgebieden leiden zogezegd onder de vloek van de toepassing. Bij thema's als energie en milieu zien we te veel herkauwers en te weinig originele denkers. Dat neemt niet weg dat de wetenschap zich waar nodig van haar scherpe kant moet laten zien, door naar de harde feiten te blijven vragen. De KNAW moet hierin het goede voorbeeld geven, aldus haar president.

Bron: Onderzoek Nederland 235, pagina 3