Moleculaire geneeskunde ligt op koers

Vanuit de ervaring met het Center for Translational Molecular Medicine heeft Hans Hofstraat er alle vertrouwen in dat dat gaat lukken. Hofstraat is vice-president van Philips Research en stond vier jaar geleden aan de wieg van CTMM. „Wat me groot plezier doet is dat CTMM de ambities die we indertijd in het businessplan hebben neergelegd tot nu toe volledig heeft waargemaakt. Na de tweede ronde afgerond in maart, waarbij acht nieuwe onderzoeksprojecten zijn goedgekeurd, doen eigenlijk alle belangrijke spelers mee. Alle academische ziekenhuizen, de meeste universiteiten, inclusief de drie TU's en grote onderzoeksinstituten zoals NKI. Daarbij doen ook meer dan tachtig bedrijven mee, waarvan dertig grote bedrijven, zoals Philips, en meer dan vijftig MKB, inclusief startende bedrijven. Naast de spelers die zich bezighouden met R&D doet ook een aantal andere relevante partijen mee, zoals de Hartstichting, de Nierstichting en het Diabetesfonds.”

De samenwerking tussen enerzijds publieke en private partijen en anderzijds klinische en technische onderzoekers is volgens Hofstraat uniek in de wereld. „Temeer omdat de onderzoekers uit de industrie actief participeren in het onderzoek en niet alleen eens per kwartaal de gang van zaken komen bespreken. Door die actieve rol in het onderzoek worden ze geconfronteerd met de gang van zaken in de kliniek en krijgen ze oog voor de 'unmet needs' in de zorg. Die brug naar de kliniek - de 't' van translationeel in CTMM - maakt het programma uniek.”

Ook over de wetenschappelijke dekking is Hofstraat zeer te spreken: „De nadruk ligt op hart- en vaatziekten en kanker, de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Op die gebieden is de dekking vrijwel compleet en hebben we alle belangrijke academische en klinische spelers aan boord. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar neuro-degeneratieve ziekten, zoals Alzheimer. Het vierde gebied, infectieziekten, is nu verbreed met immuunziekten, zoals reumatoïde artritis. Naar mijn smaak zou er binnen de categorie infectieziekten nog wat meer onderzoek gedaan kunnen worden aan de 'vergeten' ziekten zoals malaria, tuberculose en slaapziekte. De onderzoeksvoorstellen tot nu toe richtten zich vooral op infectieziekten die in het ziekenhuis voor problemen zorgen, zoals sepsis. Misschien dat we bij een volgende call for proposals de vergeten ziekten nadrukkelijker onder de aandacht van de onderzoekers moeten brengen.”

Het technisch universitaire onderzoek was in de eerste ronde onderzoeksvoorstellen wat ondervertegenwoordigd. Alleen de TU Eindhoven deed mee. Bij de tweede ronde echter zijn ook de TU Delft en de Universiteit Twente betrokken en is er meer aandacht voor technologische innovatie, bijvoorbeeld met onderzoek naar onder meer 'image guided therapy'. Hofstraat: „De betrokkenheid van de technische universiteiten en ook TNO is wezenlijk voor onze missie om de kloof tussen technisch en klinisch onderzoek te overbruggen. Moleculaire geneeskunde staat of valt bij de ontwikkeling en klinische introductie van nieuwe technieken voor preventie, vroegdiagnostiek en behandeling.”

Hoewel Hofstraat zeer te spreken is over de samenwerking die onder de paraplu van CTMM van de grond is gekomen, wil hij wel een kanttekening maken. „Ik had gehoopt dat er al wat meer bundeling zou zijn ontstaan in de vorm van een sterke centrale infrastructuur voor opslag en uitwisseling van gegevens, bijvoorbeeld op het gebied van bio-informatica en systeembiologie. De gegevens uit verschillende onderzoeksgebieden - genomics, proteomics, metabolomics en imaging- kun je gebruiken voor het ontwikkelen van 'clinical decision support' systemen. Als onze ambitie is om de gezondheidszorg te verbeteren, dan moeten de resultaten van ons onderzoek natuurlijk wel in de kliniek terecht komen op een manier waar de arts wat aan heeft.”

Om de gewenste bundeling te bevorderen zal CTMM selectief gaan investeren in gecentraliseerde infrastructuur voor ondermeer bio-informatica, genomics en proteomics. Dat zal in nauwe samenwerking met het NGI (Netherlands Genomics Initiative) gebeuren. Ook de samenwerking met de andere twee biomedische topinstituten, TI Pharma en BMM (BioMedical Materials) wordt versterkt. Hofstraat: „Vanaf de oprichting werken we samen en wordt er inhoudelijk afgestemd. We gaan nu een stap verder en onderzoeken de mogelijkheden voor een gemeenschappelijke call for proposals. In het kader van FES 2009 hebben we bovendien een gezamenlijk voorstel ingediend, waarmee een eerste stap wordt gezet in de richting van een meer afgetemde aanpak.”

Volgens Hofstraat gaat het om een groeiproces in de richting van een integrale aanpak van het onderzoek in Life Sciences & Health in Nederland. „Om te voorkomen dat de huidige onderzoeksnetwerken uit elkaar vallen als de stroom aardgasbaten ophoudt, moeten we nu het onderzoek goed organiseren. Nederland heeft een goede uitgangspositie om een vooraanstaande rol te spelen op het gebied van de moleculaire geneeskunde. De perspectieven zijn gunstig. Er is wereldwijd grote behoefte aan nieuwe methoden voor preventie, vroegdiagnostiek en therapie, zeker in het licht van de vergrijzing en de toename van chronische aandoeningen.”

Bron: Onderzoek Nederland 232, pagina 4