De investeringen die uit het FES worden gedaan in het kennissysteem zijn niet altijd de beste als het gaat om wetenschappelijke kwaliteit. NWO en SenterNovem zouden samen het traject van a tot z in handen moeten krijgen, van de start via een open call voor voorstellen tot en met de beoordeling op wetenschappelijke kwaliteit en het monitoren van de projecten gedurende de looptijd. De Commissie van Wijzen zou in dit model kunnen fungeren als de Raad van Toezicht.
nijkamp2a-org.jpg -
Illustratie: NWO/Fjodor Buis
Dit zegt Peter Nijkamp, scheidend voorzitter van NWO. Nijkamp wordt op 1 januari opgevolgd door Jos Engelen (zie Onderzoek Nederland 216). In de lopende FES-ronde van 500 miljoen nemen beide organisaties een middenpositie in. Ze doen in opdracht van de Commissie van Wijzen de beoordeling van voorstellen die al door de ministeries zijn geselecteerd. Het door Nijkamp gewenste model zou pas in een eventuele volgende FES-ronde zijn beslag kunnen krijgen, omdat eerst de FES-wet moet worden gewijzigd.
Nijkamp vindt dat de FES-gelden die nu rechtstreeks naar de verschillende departementen gaan, de zogenoemde FESenveloppen, ook door NWO en SenterNovem verdeeld zouden moeten worden. „Je moet de departementen alleen betrekken bij de formulering van de voorstellen, de selectie moet je niet overlaten aan ambtenaren, maar aan professionals.” „De FES-gelden voor onderzoek worden op dit moment niet optimaal verdeeld, omdat de huidige FES-wet geen garantie biedt dat de hoogste wetenschappelijke kwaliteit bereikt wordt. Publieke middelen vragen een professionele verantwoording, inclusief de beroeps- en bezwaarprocedures die NWO kent. Dit is een onafhankelijke toetsing. Een enkele maal is een dergelijk beroep gegrond en dat helpt ons om het proces scherp te houden.”
Nijkamp vindt dat hij NWO beter heeft achtergelaten dan dat hij de organisatie aantrof. „De relaties met de universiteiten en de onderzoekswereld zijn verbeterd. Ook de relatie van NWO met de eigen instituten is sterk verbeterd. Die relatie was wat verweesd, maar uit een recente evaluatie blijkt dat de instituten een faciliterende rol hebben en uitstekend functioneren.” Hij is trots op de verbeterde relatie met het buitenland. „Nederland doet het in de EU disproportioneel goed. We halen meer dan tachtig miljoen aan EU-onderzoeksgeld binnen. Nederland komt daarmee op de tweede plaats onder de EU-landen en doet het dus beter dan een aantal grote landen. Ook hier geldt een simpel concept, net als in Nederland: het beste telt, en niets anders.”
Gevraagd naar zijn grootste frustratie in zijn periode als voorzitter noemt hij de discrepantie tussen politieke en wetenschappelijke logica. De wetenschappelijke logica leidt bijvoorbeeld tot een potentiële investeringsbehoefte, maar de politieke logica is vaak anders. Nijkamp heeft te maken gehad met drie ministers van onderwijs, van drie verschillende politieke partijen: Hermans, Van der Hoeven, en Plasterk. „Alle drie aimabel”, zegt hij. „Ze hebben veel begrip voor NWO, maar we hebben nooit onze zin gekregen.” „Plasterk lijkt meer aandacht te geven aan cultuur dan aan wetenschap, misschien omdat dat meer publiciteit oplevert, maar kwalitatief krijgen beide gebieden evenveel aandacht. Hij zet in op talent en dat is ook een van de pijlers van NWO. Hij zet verder in op focus en massa en dat heeft, zij het met moeite, geleid tot een tweede financiering van het genomics initiatief. Wat de grote researchfaciliteiten betreft heeft hij wel geluisterd naar NWO, maar niet op niveau geïnvesteerd.”
OCW heeft geen geld uitgetrokken voor de thema's van NWO, een andere pijler uit het strategisch plan. Dat noopte NWO, volgens Nijkamp, tot een 'licence to hunt', de opdracht aan de gebiedsbesturen om zelf langs de verschillende ministeries te gaan om geld op te halen voor de thema's. Dit is redelijk gelukt, zegt Nijkamp, met een voorlopige opbrengst van in totaal 45 miljoen euro. Met een bonus van NWO van 130 miljoen zal het totale budget voor de acht thema's uiteindelijk op 175 miljoen uitkomen. De thema's hebben een budget van tussen de 10 en 45 miljoen euro. Gevraagd naar de keuze van het Innovatieplatform voor de sleutelgebieden, zegt Nijkamp dat je deze niet in beton moet vastleggen. „Ik ben voorstander van een revolving fund waarbij je de gebieden na vijf jaar evalueert, er een of twee stopt en weer een of twee nieuwe aanwijst. Je moet je als land niet te snel beperken. In Nederland is er ook ruime voor topschaatsers, topzwemmers en topvoetballers.” Hij pleit ervoor om in de huidige financiële crisis anticyclisch te investeren in de wetenschap. Investeren in onderzoek levert het meeste op voor de economie. Hij wijst op de Franse premier Sarkozy die zeven miljard heeft uitgetrokken. „Dan moet het voor Nederland mogelijk zijn een miljard per jaar extra te investeren, het bedrag dat nodig is om de Lissabon-doelstellingen te halen. De commissie Chang adviseerde om 500 miljoen extra aan de universiteiten te geven en 500 miljoen aan NWO. Het geld is er wel, maar we moeten het FES anders organiseren. De overheid moet de lange termijn bewaken, want particulieren en bedrijven willen na vier of vijf jaar rendement zien. De huidige extra inzet van het kabinet is te bescheiden.”
Nijkamp is benoemd tot universiteitshoogleraar aan de VU. „Dat is de mooiste positie die je kunt hebben, want ik kan me helemaal aan de wetenschap wijden. Nederland is een fantastisch wetenschapsland. Er is geen enkele reden om naar het buitenland te gaan.”
Bron: Onderzoek Nederland, nr. 224, pg. 4
Voeg een reactie toe