Een doctorstitel halen was tot voor kort voorbehouden aan wetenschappelijk onderzoekers, doorgaans verbonden aan een universiteit of onderzoeksinstelling. Daar moet verandering in komen, vinden de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en het Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving, en Bouwkunst (Fonds BKVB). Zij starten binnenkort een experiment met een tweetal promotie-trajecten in de beeldende kunst.
2479742693_3fa8cb97bf.jpg -
Bron: Derek Farr
De organisaties maakten dit voornemen bekend tijdens een discussiemiddag op 21 november jongstleden. Voor beide organisaties is het een enerverende onderneming. “We zijn niet zonder twijfels, maar het is voor ons een belangrijke stap om proefondervindelijk te onderzoeken welke mogelijkheden dit biedt voor kunstenaars en natuurlijk ook voor de wetenschap”, aldus Lex ter Braak, directeur van het Fonds BKVB. “Ik vind dit een spannend experiment”, aldus Annemarie Bos, directeur Geesteswetenschappen van NWO. “Er is in onze organisatie nog nooit zo’n snel besluit genomen.”
Achtergrond voor het openen van de mogelijkheid op een kunstwerk te promoveren is de academisering van het kunstonderwijs. Dit is voornamelijk een gevolg van de Bologna akkoorden uit 1999, waarin afspraken werden gemaakt over internationale standaarden voor academische diploma’s. Universiteiten en kunstopleidingen opereren daardoor op dezelfde markt. Ook de opkomst van conceptuele kunstwerken speelt een rol. Het traditionele onderscheid tussen kunst en wetenschap verliest aan kracht. Kunstenaars blijken soms net zo te werken als antropologen of computerwetenschappers. Tegelijkertijd ontdekken onderzoekers dat zij de “feel for the form” van kunstenaars hard nodig hebben, niet alleen om hun resultaten te kunnen publiceren maar ook in het eigenlijke onderzoeksproces. Zo kunnen data niet meer worden begrepen zonder geavanceerde vormen van data visualisatie. In het Verenigd Koninkrijk bestaat reeds een traditie met “PhDArts”, in Nederland komt deze nu op gang. In Den Haag heeft de Koninklijke Akademie van Beeldende Kunst in samenwerking met de universiteiten van Leiden en Leuven een PhDArts traject geopend. Aan de UvA is recent een filosoof, Tine Wilde, op een filosofisch kunstwerk gepromoveerd.
Toch is het project riskant. De kwaliteitscriteria voor onderzoek verschillen sterk van die voor kunstwerken. Dit betekent dat het werk beoordeeld moet worden door referees uit beide gemeenschappen – met soms sterk contrasterende visies op kwaliteit. Tot nog toe is dit probleem opgelost door een gemengd team van beoordelaars samen te stellen, waarbij de kunstenaars de artisticiteit voor hun rekening nemen en de wetenschappelijk onderzoekers de wetenschappelijkheid. Het is de vraag in hoeverre dit model van vreedzaam samenleven zal bevredigen. Wat winnen kunstenaars bij het verkrijgen van de doctorsgraad? Als zij door het onderzoek te lang buiten beeld blijven in het kunstcircuit kan dit hun carriere wellicht zelfs schaden. Op de NWO-discussiemiddag wees Jeroen Boomgaard, lector aan de Rietveld Academie, er bovendien op dat een vergelijkbare poging aan de technische universiteiten om te promoveren op een technisch ontwerp is mislukt. De kwaliteitscriteria bleken te onduidelijk voor zowel promovendi als promotoren. De organisatie van de begeleiding lijkt cruciaal voor het nieuwe experiment.
Noot: Dit artikel is tevens gepubliceerd in Onderzoek Nederland, nr. 324, p. 1.
PHD.
Graag wil ik meer informatie over de mogelijkheid om een project op te starten dat in een PHD Arts kan resulteren. Om het thema van een reeks kunstwerken voor te bereiden doe ik zelf veel onderzoek, op diverse terreinen. Op het terrein van de kunsthistorie, de perceptie psychologie, beeldende technieken en het karakter van het specifieke thema. De refelectie op ieder kunstwerk resulteert in een reeks verschillende pogingen om het thema beeldend weer te geven, waarbij ik steeds hoop dat het laatste werk het beste het thema weerspiegelt.
Ben reeds gepromoveerd binnen de faculteit psychologie en zie veel parrallellen tussen wetenschap en kunst, maar vind het een bevrijding dat in beeldende kunst de nadruk op varieteit ligt en dat resultaten niet in een artikelsjabloon vorm behoeven worden geperst.. Daarnaast heb ik een avondopleiding aan de Rijks Academie te Amsterdam genoten. Momenteel ben ik actief als beeldend kunstenaar en houd me bezig met fijnmazige structuren.
.