Regiegroep ordent academische chemie

De bètafaculteiten van de zes niet-technische universiteiten slaagden er, anders dan de drie TU's, niet in om met een gecoördineerd plan te komen voor de chemie, een plan dat het hoofd moet bieden aan de teruglopende studentenaantallen, de achterblijvende middelen voor onderzoek en het grote beslag dat de
publiek-private samenwerking legt op deze middelen vanwege de plicht tot matching. Met de bezuinigingen van de laatste jaren staat de universitaire chemie het water aan de lippen en komt de bestaande internationale toppositie in gevaar. En dat voor een wetenschapsgebied dat cruciaal is voor de samenleving
en de economie.
De Regiegroep Chemie (zie pagina 4) heeft begrepen dat het onmogelijk is met een businessplan te komen voor het sleutelgebied, zonder dat de kennisinfrastructuur op orde is. De groep dient daarom als onderdeel van dit businessplan een voorstel in om te komen tot een efficiënter gebruik van budgetten en onderzoekers.
Dit voorstel is besproken met het gebied NWO Chemische Wetenschappen (CW), de universiteiten, en met de VNCI, de branchevereniging van de chemische industrie. Het is ook afgestemd met het plan voor de scheikunde en de natuurkunde dat de zes universiteiten hebben ingediend bij minister Plasterk van OCW. (De natuurkunde zit met hetzelfde probleem als de chemie en het ministerie heeft als voorwaarde gesteld dat er een gezamenlijk plan komt.)
De Regiegroep stelt voor het universitaire onderzoek chemie/chemische technologie te organiseren rond drie focusgebieden: chemie voor duurzaamheid/technologie, chemie voor materialen/nanowetenschappen; en chemie voor biomedische wetenschappen en life sciences. Deze gebieden worden gecompleteerd
met een Nationaal Research Initiatief voor supramoleculaire chemie en colloïden, het onderzoeksterrein waarop de Nederlandse chemie tot de wereldtop behoort.
Het aantal bacheloropleidingen chemie/chemische technologie moet volgens dit voorstel terug van tien naar zeven. De opleidingen van Delft en Leiden worden gecombineerd, net als die aan de UvA en de VU in Amsterdam, Wageningen zal het volgens dit plan zonder chemische bacheloropleiding moeten doen, maar
houdt wel een masteropleiding. Daarnaast komen er 24 landelijke masteropleidingen; 22 die passen bij de drie focusgebieden, plus een bij het nationaal research initiatief, en een algemene master. In een tweede fase van het plan zal de universiteiten worden gevraagd met voorstellen voor deze opleidingen te komen.
Om deze plannen voor de universitaire chemie te kunnen realiseren is volgens de Regiegroep structureel een bedrag van 20 miljoen per jaar nodig, waarvan 10 miljoen voor langlopende projecten. Het verdelen van dit geld is toebedacht aan NWO CW als regieorgaan, om landelijke afspraken mogelijk te maken. De overige 10 miljoen is voor kortlopende projecten. Van de pot voor langlopende projecten is 6 miljoen nodig voor het versterken van de huidige zwaartepunten, waarvan er twaalf zijn gedefinieerd binnen drie focusgebieden. Vier miljoen is nodig om huidige onderzoeksactiviteiten te kunnen sturen in de richting van de zwaartepunten, het herverdelen van activiteiten en het benoemen van nieuwe hoogleraren. Zowel het
versterken als het ombuigen kan volgens de opstellers leiden tot grote verschillen tussen universiteiten en bètafaculteiten.
Van de 10 miljoen voor de kortlopende projecten is 5 miljoen bestemd voor de open competitie van NWO CW, en 2 miljoen voor apparatuur. Drie miljoen is nodig voor thema's, clustering en het ontsluiten van nieuwe onderzoekgebieden, in wisselwerking met andere gebieden binnen NWO, zoals nanowetenschappen en life sciences.
Het is overigens nog de vraag waar deze middelen vandaan moeten komen. Voor het zomerreces was er ook bij NWO een zeker optimisme over het beschikbaar komen van een deel van de extra 169 miljoen die OCW volgens het regeerakkoord krijgt. Intussen is de kans daarop minimaal. Dit betekent dat het ministerie ruimte moet vrijmaken binnen de eigen begroting. De vraag is daarom hoe zwaar OCW de eeropbrengsten van het plan laat wegen.
Volgens de Regiegroep zal de investering in dit voorstel leiden tot een aantal concrete verbeteringen. Zo verwacht zij meer studenten, dankzij de aantrekkelijke en goed gedefinieerde bacheloropleidingen en onderscheid in de masteropleidingen. Bovendien wordt, volgens de Regiegroep, met dit plan onderzoek in de chemie op topniveau geselecteerd op basis van excellentie, toepassingsmogelijkheden en relevantie
voor innovatie. Het plan zal op 10 oktober ook worden besproken door de strategische adviescommissie van EZ, als onderdeel van het overall business plan voor het sleutelgebied Chemie.

Bron: Onderzoek Nederland, nr. 194, p. 1