De markt is eenzijdig de wetenschap binnengedrongen doordat wetenschappers en hun bestuurders te weinig ruggengraat hebben getoond. „Zij hebben te vaak gedacht dat ze erop vooruit zouden gaan als zij het academische lichaam bloeddoping zouden toedienen met modern marktdenken. Als gevolg daarvan zit
het inmiddels misschien nog net niet in de genen maar wel in de bloedbaan.”
671486249_a9cbc5238f.jpg -
Illustratie *Solar ikon*
Dat zei president van de KNAW Frits van Oostrom deze week in zijn jaarrede. De intrede van het marktdenken blijkt al uit de taal die in de academische wereld wordt gebezigd en de benamingen van functies, aldus Van Oostrom: „De faculteit die ik in 1982 verliet, had één directeur, die zo wijs was zich secretaris van de faculteit te noemen. Bij mijn terugkomst twintig jaar later trof ik niet meer studenten, maar wel 21 directeuren.”
Maar marktdenken en marktwerking zijn ook doorgedrongen tot het hart van het onderzoeksbeleid, aldus Van Oostrom: „Economische Zaken heeft op de bok gezeten bij alle nieuwe concoursen om de grote onderzoeksubsidies. Met hun verheffing van private allianties tot noodzakelijke voorwaarde hebben zij enorm de markt begunstigd. Onderwijl is het dingen naar deze fondsen zelf ook al weer voorwerp van marktwerking geworden, met tekstschrijfbureaus, subsidiologen en consultants die zich opwerpen om wetenschap te laten scoren. Er hebben zich gelegenheidsconsortia gevormd die werkten onder een tijdsdruk die niet in verhouding stond tot de bedragen waarom het ging, met een geheel eigen bureaucratie en een soms zorgelijke tendens om insiders te favoriseren. Met op de achtergrond de overtuiging bij bestuurders en beslissers dat men, net als bij grote bedrijfsinvesteringen, in de wetenschap vooraf strategische keuzes moet maken waarop men wel en niet wenst in te zetten.”
Van Oostrom kan zich echter gelukkig prijzen met de veranderende tijdsgeest; er rijzen bezwaren tegen het ad hoc onderzoeksbeleid, er wordt gevraagd om ruimte voor fundamentele wetenschap en voor de verwaarloosde alfa- en gammadisciplines. De president van de KNAW put hoop uit het nieuwe regeerakkoord waarin extra investeringen worden beloofd in ongebonden, zuiver wetenschappelijk onderzoek. Van Oostrom: „Dan moeten wel de procedures en de gremia dienovereenkomstig worden aangepast, moet er meer oog zijn voor de lange termijn en een veel ruimere, wijzere opvatting van valorisatie, die meer inhoudt dan zich in euro's laat uitdrukken.”
Van Oostrom juicht een vergroting van de tweede geldstroom toe, op voorwaarde dat NWO niet te diep buigt voor economische valorisatie. Bij NWO zijn, volgens de KNAW-president, de open competitie en de persoonsgebonden subsidies te veel opzij gedrukt door de thematische programma's waarin de wensen van de markt prevaleren. Terwijl de persoonsgebonden subsidies door het veld beter worden gewaardeerd en een hogere kwaliteit garanderen: „Persoonsgerichte beoordeling is het aangewezen kanaal voor inhoudelijk
hoogwaardig wetenschapsbeleid.” Van Oostrom riep in zijn jaarrede VNO-NCW en MKB Nederland op de ruimte die zij vragen voor ondernemers ook de onderzoeker te gunnen: „Ook de kenniseconomie floreert niet als planeconomie. Wat dat betreft hebben onderzoek en ondernemerschap de ziel gemeen.”
Bron Onderzoek Nederland nr. 190, p. 5
Voeg een reactie toe