Dat is de strekking van 'Concentratie & Dynamiek', de nieuwe strategie voor de wiskunde die deze week werd gepresenteerd. De ontwikkeling naar sterke clusters werd ingezet met de vorige strategienota voor de wiskunde, die vijf jaar geleden verscheen. Een selectieproces heeft sindsdien drie sterke clusters opgeleverd: NDNS (niet-lineaire dynamische systemen); GQT (meetkunde, quantumtheorie); DIAMANT
(getaltheorie, cryptologie). Daar is bijgekomen Eurandom, het succesvolle onderzoeksinstituut voor stochastiek. Eurandom wordt inmiddels beschouwd als het vierde wiskundecluster.

Volgens de schrijvers van de nieuwe strategie heeft de ingezette clustering niets aan actualiteit ingeboet. De clusters hebben gezorgd voor een nieuwe instroom van postdocs en tenure trackers. Maar dat heeft de daling van het aantal hoogleraren wiskunde aan de universiteiten niet kunnen compenseren. Die daling was vooral het gevolg van verminderde studentenaantallen. Sinds enkele jaren groeit het aantal studenten dat kiest voor wiskunde weer. Een positieve ontwikkeling, aldus de schrijvers van de strategie, al heeft dat tot nu toe vooral gezorgd voor meer onderwijslast voor de bestaande staf, en minder ruimte voor onderzoek. Het succes van de clusters gaat teloor als er geen vervolgfinanciering komt. In de nieuwe strategie wordt gepleit voor een investering in de vier clusters van 3 miljoen per jaar. Daarmee kunnen per cluster jaarlijks 4 à 5 postdocs of tenure trackers instromen.

Naast de clusters zou er ruimte moeten komen voor drie kleinschalige (internationale) samenwerkingsprojecten per jaar, want daarvoor is in de huidige onderzoeksgroepen geen ruimte. Dat vereist een extra budget van 2 miljoen. En de druk moet van de ketel in de Vrije Competitie van NWO Exacte Wetenschappen. Dit programma is de afgelopen jaren in de problemen gekomen door een gebrek aan middelen. Daar heeft ook de wiskunde last van, want het heeft de mogelijkheden beperkt talentvolle jongeren vast te houden met een aio-project. Om het honoreringspercentage in de Vrije Competitie weer op een acceptabel niveau van 30 procent te krijgen is een extra budget nodig van 2 miljoen, aldus de wiskundestrategie. De wiskundecluster zijn herkenbare aanspreekpunten voor andere disciplines en voor de industrie. De wiskunde als geheel kampt op dit punt echter met een probleem: de koningin van de wetenschappen heeft geen toegangspoort. In de nieuwe strategie wordt daarom een lans gebroken voor een Bureau van de Wiskunde. Zo'n bureau werd eerder voorgesteld door de commissie Structuur Belangenbehartiging Wiskunde (SBW).

De wiskunde kan een cruciale rol spelen bij het oplossen van problemen in de samenleving, in de industrie en in andere wetenschappen. Om die rol optimaal te benutten is een bureau niet genoeg, maar moet er ook ruimte komen voor interdisciplinaire onderzoeksprogramma's op thema's die voor industrie en samenleving van belang zijn. In de nieuwe strategie wordt bepleit daarvoor jaarlijks 2 miljoen euro uit te trekken.
Het zijn geen enorme bedragen; de wiskunde kan met weinig toe. Het kapitaalextensieve karakter van hun wetenschap is een van de redenen waarom wiskundigen zich nooit zichtbaar hebben verenigd. Dat zou, volgens de strategie, alsnog moeten gebeuren, vooral om meer buitenlands talent aan te trekken. Het is tijd voor een Dutch Institute for Mathematical Sciences.

Bron: Onderzoek Nederland nr. 212, p. 5